Sezer KOYUN

Kürt petrolünün Türkiye’nin cari açık faturasına etkisi…

Boru hattı, sadece çelik değil; tarihin ve siyasetin de içinden akar.

 

Sabah 06.00’da vana açıldı,

Kerkük–Ceyhan hattından 2,5 yıl sonra yeniden petrol akışı başladı.

İlk etapta günlük 180–190 bin varil, ilerleyen aylarda hedef 230 bin varil/gün.

Bu rakam kulağa teknik bir detay gibi gelebilir; ama aslında,

Türkiye’nin cari açığına, enerji faturalarına ve bölgesel jeopolitiğe

doğrudan dokunan bir gelişme.

 

Rakamların çıplak gerçeği

 

Hesap yapalım.

200 bin varil/gün üretimle,

Brent petrolün ortalama 80–85 dolar bandında olduğu bir piyasada:

 

• Günlük brüt değer: ~ 16–17 milyon dolar.

• Yıllık brüt değer: ~ 6 milyar dolar

 

Türkiye’nin enerji ithalat faturası, 2023’te yaklaşık 95 milyar dolar oldu.

Yani; bu akışın Türkiye’ye doğrudan döviz katkısı sınırlı görünebilir.

Ancak; boru hattı kapalı kaldığı dönemde, bu kaynağın eksikliği;
hem Irak bölgesinde, hem de Türkiye’nin cari açığında ciddi baskı yaratıyordu.

Şimdi; en azından, bu kaybın yerine konması;

ödemeler dengesine, birkaç milyar dolarlık nefes borusu açacak.

 

Bu rakam, Türkiye’nin yıllık cari açığının yüzde 10’una denk gelebilir.

Küçük bir detay gibi görünse de

döviz dengelerinin kırılgan olduğu bir ekonomide,

bazen; bu tür “marjinal katkılar” piyasaların yönünü değiştirir.

 

Tarihsel kıyas: Hattın sessizliği

 

Bu, hattın ilk kapanışı değil.

2003 Irak Savaşı sırasında, akış sık sık durdu.

2007’de, PKK saldırılarıyla hat günlerce devre dışı kaldı.

2023’te ise; uluslararası tahkim kararı ve

Ankara–Bağdat arasındaki yetki çekişmesi nedeniyle; 2,5 yıl boyunca petrol akmadı.

 

Her seferinde, ekonomik faturası ağır oldu.

2003’teki duruşta, Irak’ın kuzeyinden gelen akışın kesilmesi;
Türkiye’nin cari açığında, 3 milyar dolarlık ek yük oluşturmuştu.

2023–2025 arasındaki 2,5 yıllık duruş ise;
toplamda yaklaşık 12 milyar dolarlık kayıp anlamına geliyor.

 

Yani, boru hattı sadece çelik bir tüp değil;

kapandığında, kasada milyarlarca dolarlık delik açıyor.

 

Jeopolitiğin gölgesi

 

Ceyhan hattının yeniden açılması sadece ekonomik değil; siyasi bir mesaj.

Bağdat–Erbil–Ankara arasında varılan “ara çözüm”,

ABD’nin diplomatik baskısı ve petrol şirketlerinin kayıplarıyla, mümkün oldu.

Ama; bu çözüm kalıcı mı?

Bölgenin siyasi doğası düşünüldüğünde, hattın geleceği hâlâ kırılgan.

 

Unutmayalım:

Bakü–Tiflis–Ceyhan hattı da 2000’lerin başında “enerji koridoru” diye pazarlanmıştı.

Türkiye, “jeopolitik rant” peşindeydi, ama; asıl rantı alan, uluslararası petrol şirketleri oldu.

Bugün, Kerkük–Ceyhan’da da benzer bir tablo var:

Türkiye, “koridor” rolüyle stratejik önem kazanıyor,

ama; gelir paylaşımında en büyük pasta, yine başkalarının elinde.

 

Senaryolar

 

1. Olumlu Senaryo: Akış istikrarlı devam eder, kapasite 230 bin varile çıkar,

Brent fiyatı 80$ civarında kalır.

Türkiye yılda 7 milyar dolarlık ek ticaret hacmi üzerinden;
hem lojistik gelir sağlar, hem de cari açıkta rahatlama yaşar.

Piyasalara güven mesajı verir.

2. Olumsuz Senaryo: Bölgesel gerilim artar, hat tekrar kapanır.

Bu durumda, sadece enerji faturası değil;

Türkiye’nin “enerji hub” iddiası da yara alır.

Döviz açığı yeniden büyür.

3. Orta Senaryo: Akış sürer ama; sık sık kesintiler olur.

Bu durumda, Türkiye “istikrar riski primi” ödemek zorunda kalır,

uluslararası yatırımcıların gözünde enerji güvenilirliği zedelenir.

 

Halkın bilançosu

 

Petrol fiyatı, küresel bir parametre;

Ceyhan’dan akan her varil, vatandaşın doğrudan cebine yansımaz.

Ama; dolaylı etkisi önemlidir.

Hat çalıştığında, Türkiye’nin enerji faturası azalır; bu da kur baskısını düşürür.

Kur baskısı düşünce, enflasyon biraz frenlenir.

Yani; Ceyhan’dan akan petrol,

aslında; İstanbul’daki bir market rafında domates fiyatını da dolaylı yoldan etkiler.

 

Sonuç

 

Ceyhan hattı bugün sessiz; çelik borular konuşmaz.

Ama; rakamlar konuşur:

Günde 200 bin varil, yılda 6–7 milyar dolar.

Bu katkı, Türkiye’nin kırılgan döviz dengesinde azımsanmayacak bir rakamdır.

Ama, tarih bize şunu öğretir:

Boru hattı anlaşmaları, kâğıt üzerinde uzun ömürlü görünür;

gerçekteyse, siyasetin rüzgârına göre eğilen bir kamıştan ibarettir.

Asıl değerli olan, petrol değil; akışın sürekliliğidir.

 

 

 

sezerkoyun@cratone.com

 

Not:

Bu yazıda yer alan görüşler,

yazarın kişisel değerlendirmeleridir.

Hiçbir şekilde yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.

 

Burada yer alan ekonomik veriler kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir;

doğrulukları, bağımsız olarak teyit edilmelidir.

 

Yazıda yer alan yorumlar;
herhangi bir kişi, kurum ya da şirketi

suçlama, hedef gösterme veya itham etme amacı taşımaz.

 

Metin, yalnızca;
genel ekonomik analiz ve kamuya açık politik gelişmeler üzerine yapılmış

bir düşünce egzersizi niteliğindedir.