Üniversite mezunu, lise altı eğitimliden daha işsiz

İLKE Vakfı Eğitim Politikaları Araştırma Merkezi (EPAM) tarafından yayımlanan

Eğitim İzleme Raporu 2025;
YÖK, TÜİK, OECD ve İŞKUR verilerini bir araya getirerek;
eğitim-istihdam ilişkisinde, yapısal bir kırılmanın yerleştiğini ortaya koyuyor.

Öne çıkan bulgular, manşet değerinde:

• Paradoks:

  Yükseköğretim mezununun işsizliği %9,1 — lise altı eğitimliden (%7,3) daha yüksek.

  OECD'de eğilim tam tersi yönde.

• Diplomalı yoksulluk:

  20 yılda üç kat arttı.

  2006'da %1,3 olan yükseköğretim mezunu yoksulluk oranı; bugün %4,6.

• Bölüm uçurumu:

  Sağlık mezunu 9 ayda iş buluyor, sosyal bilimler mezunu 18 ay bekliyor.

• Aşırı eğitimlilik:

  Her beş üniversite mezunundan biri; diplomasının altında nitelikli işlerde çalışıyor.

• NEİY:

  Her dört gençten biri; ne eğitimde, ne istihdamda — OECD ortalamasının iki katı.

Rapor, yalnızca sorunu ortaya koymuyor;

dijital dönüşüm çağında Türkiye için modüler yükseköğretim modeli,

sektöre entegre okul yapıları ve

mezun izleme sistemleri gibi çözüm önerilerini de tartışmaya açıyor.

İLKE VAKFI'NIN POLİTİKA ÖNERİLERİ

Rapor, eğitim-istihdam ilişkisinin güçlendirilmesi için şu politika önerilerini sıralıyor:

• YÖK, MEB, İŞKUR ve sektör temsilcileriyle güncel beceri haritaları oluşturulmalı;

  kontenjan planlaması;

  mezun istihdamı, iş bulma süresi ve alan içi çalışma oranları dikkate alınarak yapılmalı.

• Yükseköğretim müfredatları;

  sektörlerin güncel ihtiyaçları doğrultusunda, düzenli aralıklarla güncellenmeli;

  dijital beceriler, veri okuryazarlığı, problem çözme ve uyumlanabilirlik gibi

  aktarılabilir yetkinlikler, tüm programlarda güçlendirilmeli.

• Sosyal bilimler, sanat, beşeri bilimler ve iş-yönetim-hukuk alanlarında kontenjanlar,

  istihdam verilerine göre; gözden geçirilmeli,

  düşük alan içi istihdam ve uzun işe geçiş süresine sahip programlarda

  kapasite sınırlandırılmalı.

• Mesleki ve teknik ortaöğretimde okul-işletme iş birliği güçlendirilmeli,

  stajlar; kalite, denetim ve öğrenci hakları çerçevesinde; yeniden düzenlenmeli.

• Üniversitelerde mezun takip sistemleri kurumsallaştırılmalı;

  iş bulma süresi, ücret, alan içi istihdam ve bölgesel veriler

  düzenli üretilip, karşılaştırılabilir biçimde yayımlanmalı.

• Kariyer rehberliği hizmetleri güçlendirilmeli;

  kariyer merkezleri, yalnızca son sınıf öğrencilerine değil;
  tüm eğitim sürecine yayılan bir işlev üstlenmeli.

"Mevcut dört yıllık standart lisans programları,

hızla değişen piyasa koşullarına uyum sağlayamıyor ve

öğrencileri belirli bir alana hapsederek; kariyer esnekliğini kısıtlıyor.

Çözüm, yükseköğretim sisteminin;
daha modüler ve geçirgen bir yapıya kavuşturulmasından geçiyor."

Raporun tamamına, aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:

https://ilke.org.tr/tr/yayin-detay/egitim-izleme-raporu-2025